Văn hóa ứng xử trên không gian mạng: Bắt đầu từ trách nhiệm và sự nhân văn

Không gian mạng là “ảo” nhưng trách nhiệm pháp lý là thật

Theo số liệu từ nền tảng DataReportal, tính đến cuối năm 2025, Việt Nam có khoảng 85,6 triệu người sử dụng internet (hơn 84% dân số), 79 triệu tài khoản mạng xã hội (gần 78% dân số), đưa Việt Nam vào nhóm quốc gia có tỷ lệ người dùng mạng xã hội cao hàng đầu khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Không gian mạng trở thành một “không gian công cộng mới”, nơi các cá nhân và tổ chức tương tác, chia sẻ thông tin, bày tỏ quan điểm và hình thành những dòng chảy dư luận xã hội.

Song song với những lợi ích to lớn mà công nghệ số mang lại, môi trường mạng cũng đặt ra nhiều thách thức đối với đời sống văn hóa và công tác quản lý xã hội. Tốc độ lan truyền thông tin nhanh, khả năng ẩn danh cao và phạm vi tiếp cận rộng khiến các hành vi lệch chuẩn trên mạng có thể nhanh chóng gây ra những tác động tiêu cực.
 
Thông tin sai lệch, tin giả, nội dung bị thao túng bằng trí tuệ nhân tạo, các chiến dịch công kích cá nhân hay ngôn ngữ kích động, bạo lực mạng ngày càng gia tăng. Không ít vụ việc gây tranh cãi trên mạng xã hội thời gian qua cho thấy môi trường số cùng với việc phản ánh đời sống xã hội thì còn có khả năng khuếch đại những xung đột và biểu hiện lệch chuẩn văn hóa.

Mới đây, ngày 03/8/2026, Công an xã Mê Linh (Hà Nội) đã xử phạt hành chính 12,5 triệu đồng đối với tài khoản Facebook “Thành Nguyễn” do N.V.T (sinh năm 1965, trú tại thôn Tráng Việt, xã Mê Linh) quản lý, vì đã chia sẻ thông tin sai sự thật, có nguy cơ gây hiểu nhầm, ảnh hưởng đến tình hình an ninh, trật tự.

Một vụ việc khác ngày 07/8/2026, Công an tỉnh Bắc Ninh phối hợp với Cục Cảnh sát hình sự, Bộ Công an đã khởi tố 3 bị can: Nguyễn Văn Hợi, Hồ Văn Khoa và Trần Đình Tiệp liên quan đến những mâu thuẫn trên mạng xã hội về hoạt động từ thiện.

Mạng xã hội là “ảo” nhưng trách nhiệm pháp lý phải đối mặt là thật, nếu “vô tư” đăng tải, bình luận, chia sẻ thông tin thiếu kiểm chứng, sai sự thật, người tham gia sẽ bị xử phạt hành chính, thậm chí là đối mặt trách nhiệm hình sự.

Tỉnh táo, trách nhiệm và thượng tôn pháp luật

Sự bùng nổ của mạng xã hội và những rủi ro trên không gian mạng đặt ra yêu cầu phải thiết lập những chuẩn mực ứng xử rõ ràng, phù hợp, nhằm định hướng hành vi và nâng cao trách nhiệm của các chủ thể tham gia.

Ngày 05/3/2026, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch có Quyết định số 423/QĐ-BVHTTDL ban hành Bộ Quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số. Đây là bước đi quan trọng nhằm định hình những chuẩn mực ứng xử phù hợp với yêu cầu của thời đại, qua đó gửi đi thông điệp rõ ràng về trách nhiệm của mỗi cá nhân, tổ chức trong việc xây dựng không gian mạng văn minh, lành mạnh, nhân văn.
 
Điểm đáng chú ý của Bộ Quy tắc là việc xác lập những nguyên tắc ứng xử mang tính nền tảng. Theo đó, mọi cá nhân và tổ chức khi tham gia môi trường số cần tuân thủ pháp luật Việt Nam; tôn trọng quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân khác; ứng xử văn minh, lịch sự; tôn trọng các giá trị văn hóa, đạo đức và truyền thống tốt đẹp của dân tộc; chịu trách nhiệm đối với nội dung thông tin do mình đăng tải hoặc chia sẻ. Không gian mạng, dù có tính chất mở và linh hoạt, vẫn phải được xây dựng trên nền tảng của pháp luật và chuẩn mực văn hóa.

Bộ Quy tắc cũng đưa ra nhiều khuyến nghị cụ thể đối với người sử dụng Internet, như khuyến khích sử dụng họ tên thật hoặc danh tính hợp pháp khi tham gia các hoạt động trực tuyến; thận trọng khi chia sẻ thông tin chưa được kiểm chứng; tôn trọng quyền riêng tư và dữ liệu cá nhân của người khác; ưu tiên lan tỏa các nội dung tích cực, nhân văn và có giá trị giáo dục.

Trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ, văn hóa được nhìn nhận như nền tảng tinh thần của xã hội và là yếu tố tạo nên sức đề kháng trước những tác động tiêu cực của môi trường mạng. Khi người dùng Internet được trang bị những giá trị văn hóa vững chắc, họ sẽ có khả năng tự điều chỉnh hành vi, phân biệt đúng - sai và chủ động lựa chọn nội dung có ích cho bản thân và cộng đồng. Văn hóa chính là “la bàn đạo đức” giúp định hướng hành vi của con người trong thế giới số.

Trường Đại học Y Dược Thái Bình: Xây dựng văn hóa ứng xử văn minh và trách nhiệm trên không gian mạng

Là một trong những đơn vị tiêu biểu thực hiện hiệu quả việc định hướng sử dụng mạng xã hội văn minh, Trường Đại học Y Dược Thái Bình chủ động nhiều biện pháp đảm bảo kỷ luật phát ngôn, nâng cao trách nhiệm của cán bộ, đảng viên, giảng viên, viên chức, người lao động, học viên và sinh viên trong sử dụng mạng xã hội đúng quy định của Đảng, pháp luật của Nhà nước và quy chế của Nhà trường.

Công tác tuyên truyền, giáo dục, nâng cao nhận thức về hệ thống các văn bản pháp luật hiện hành liên quan đến văn hóa ứng xử trên không gian mạng được triển khai mạnh mẽ bằng nhiều hình thức, trong đó nội dung trọng tâm là Bộ Quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số. Cổng thông tin điện tử, Fanpage của Nhà trường cũng thường xuyên cung cấp những thông tin chính thống, tích cực liên quan đến đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và quá trình cụ thể hóa thực hiện của các cấp, các ngành, cơ quan, địa phương, đơn vị; tăng số lượng, tần suất đăng tải các thông tin có tác động tích cực đến suy nghĩ, quan niệm, lối sống, những câu chuyện truyền cảm hứng về việc làm tốt, hành động đẹp, những tấm gương người tốt, việc tốt, có những đóng góp thiết thực cho xã hội. Khi những chuẩn mực ứng xử văn minh được hình thành, môi trường mạng sẽ trở nên lành mạnh và giàu tính nhân văn.
 
Trường Đại học Y Dược Thái Bình cũng tăng cường trang bị kiến thức về không gian mạng giúp viên chức, người lao động, học viên, sinh viên hiểu rằng không gian mạng là một mặt trận mới, nơi các thế lực thù địch không ngừng xuyên tạc, bôi nhọ để làm suy yếu niềm tin của nhân dân đối với Đảng, Nhà nước, lực lượng vũ trang; khơi dậy trong họ sự tự giác, chủ động học hỏi và rèn luyện văn hóa ứng xử, tránh bị lôi kéo bởi những cám dỗ tiêu cực.

Bên cạnh đó, Nhà trường cũng chủ động phát hiện, xử lý kịp thời các thông tin lệch chuẩn, hành vi của viên chức, người lao động, học viên, sinh viên vi phạm văn hóa ứng xử trên không gian mạng (nếu có), coi trọng việc sử dụng các giải pháp về công nghệ hiện đại để bảo mật thông tin; đẩy mạnh sử dụng các phần mềm lọc, ngăn chặn các thông tin xấu, độc, phản động. Không chỉ giúp viên chức, người lao động, học viên, sinh viên sử dụng mạng xã hội đúng cách, những biện pháp đang được triển khai còn góp phần bảo vệ họ trước những rủi ro tiềm tàng, bảo vệ uy tín của Nhà trường và định hướng thế hệ trẻ phát triển toàn diện trong thời đại số.

Khi từng cá nhân, tổ chức nhận thức rõ vai trò và cùng tuân thủ những nguyên tắc ứng xử văn minh, không gian mạng sẽ trở thành môi trường nuôi dưỡng tri thức, kết nối con người và lan tỏa những giá trị nhân văn, tốt đẹp./.