Tháng hành động quốc gia phòng, chống HIV/AIDS năm 2026: Chung tay vì mục tiêu chấm dứt dịch bệnh AIDS

HIV (Human Immunodeficiency Virus) là virus gây suy giảm miễn dịch ở người, có khả năng tấn công và phá hủy các tế bào miễn dịch, đặc biệt là tế bào lympho T-CD4, làm suy yếu khả năng bảo vệ cơ thể trước các tác nhân gây bệnh. Khi không được phát hiện và điều trị kịp thời, tình trạng nhiễm HIV có thể tiến triển đến giai đoạn AIDS (hội chứng suy giảm miễn dịch) - giai đoạn nặng nhất của nhiễm HIV, khiến người bệnh có nguy cơ cao mắc các bệnh nhiễm trùng và một số loại ung thư nguy hiểm.

Ở giai đoạn đầu, người nhiễm HIV có thể không xuất hiện triệu chứng hoặc có những biểu hiện giống cúm như sốt, đau đầu, đau họng, phát ban. Khi bệnh tiến triển, người bệnh có thể gặp tình trạng nổi hạch, sụt cân, sốt kéo dài, tiêu chảy và ho. Tuy nhiên, các biểu hiện lâm sàng không đủ để xác định tình trạng nhiễm HIV. Vì vậy, xét nghiệm HIV là biện pháp cần thiết để phát hiện sớm và chủ động điều trị.

HIV lây truyền chủ yếu qua ba con đường: đường tình dục khi quan hệ không sử dụng biện pháp bảo vệ với người nhiễm HIV; đường máu thông qua việc sử dụng chung bơm kim tiêm, tiếp xúc với máu nhiễm HIV hoặc thực hiện các thủ thuật không bảo đảm vô khuẩn; và từ mẹ sang con trong quá trình mang thai, sinh nở hoặc cho con bú nếu không có biện pháp dự phòng phù hợp.

Ngược lại, HIV không lây truyền qua các tiếp xúc thông thường trong sinh hoạt hằng ngày như bắt tay, ôm, nói chuyện, học tập, làm việc cùng nhau, ăn uống chung, sử dụng chung nhà vệ sinh hay qua muỗi đốt. Việc hiểu đúng về con đường lây truyền HIV có ý nghĩa quan trọng trong phòng ngừa dịch bệnh, đồng thời góp phần xóa bỏ những định kiến và hành vi kỳ thị, phân biệt đối xử với người nhiễm HIV.

Hiện nay, với sự phát triển của y học hiện đại, HIV đã có thể được kiểm soát hiệu quả bằng thuốc kháng virus (ARV). Người nhiễm HIV được phát hiện sớm, điều trị đúng phác đồ và duy trì tuân thủ điều trị có thể sống khỏe mạnh, học tập, lao động và hòa nhập bình thường với cộng đồng. Bên cạnh đó, các biện pháp dự phòng như sử dụng bao cao su, không dùng chung bơm kim tiêm, xét nghiệm HIV định kỳ, dự phòng trước phơi nhiễm (PrEP) và dự phòng sau phơi nhiễm (PEP) góp phần giảm đáng kể nguy cơ lây nhiễm.

Đặc biệt, thông điệp K=K (Không phát hiện = Không lây truyền) là một thành tựu quan trọng của y học hiện đại, khẳng định người nhiễm HIV duy trì điều trị ARV và đạt tải lượng virus dưới ngưỡng phát hiện sẽ không lây truyền HIV qua đường tình dục. Đây không chỉ là cơ sở khoa học khẳng định hiệu quả của điều trị HIV mà còn góp phần giảm kỳ thị, tạo niềm tin và khuyến khích người nhiễm HIV chủ động tiếp cận các dịch vụ y tế.

Trong những năm qua, công tác phòng, chống HIV/AIDS tại Việt Nam đã đạt được nhiều kết quả tích cực. Theo số liệu được công bố tại Hội thảo “Phát động Tháng hành động quốc gia phòng, chống HIV/AIDS năm 2026”, tính đến tháng 8/2026, cả nước ghi nhận 258.047 người nhiễm HIV còn sống và phát hiện mới 5.938 trường hợp trong 8 tháng đầu năm.

Đến hết năm 2025, tỷ lệ người nhiễm HIV biết tình trạng nhiễm của mình đạt 94,9%; 80,5% người nhiễm HIV được điều trị ARV và 95,6% người điều trị ARV có tải lượng virus dưới ngưỡng ức chế. Việt Nam cũng tiếp tục mở rộng các dịch vụ dự phòng trước phơi nhiễm HIV (PrEP), xét nghiệm HIV, điều trị ARV và chăm sóc toàn diện cho người nhiễm HIV.

Những năm qua, Việt Nam đã không ngừng mở rộng các chương trình dự phòng và điều trị HIV/AIDS, từng bước nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ y tế cho các nhóm có nguy cơ và người nhiễm HIV. Đáng chú ý, Việt Nam được WHO ghi nhận là một trong những quốc gia có số người sử dụng PrEP hàng đầu khu vực Châu Á - Thái Bình Dương. Hơn 1.700 cơ sở y tế trên cả nước đã triển khai xét nghiệm HIV; các chương trình cung cấp bao cao su, bơm kim tiêm sạch và điều trị thay thế bằng methadone/buprenorphine tiếp tục được duy trì, góp phần giảm nguy cơ lây nhiễm trong cộng đồng.

Song song với công tác dự phòng, hoạt động điều trị HIV cũng ngày càng được củng cố thông qua việc lồng ghép điều trị ARV vào hệ thống Bảo hiểm y tế, với khoảng 96% người đang điều trị ARV có thẻ BHYT. Việc ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong phòng, chống HIV/AIDS cũng được đẩy mạnh, tiêu biểu là nền tảng hỗ trợ tự xét nghiệm HIV trực tuyến tại website tuxetnghiem.vn, được triển khai tại 25 tỉnh, thành phố, góp phần tạo điều kiện thuận lợi để người dân chủ động tiếp cận dịch vụ xét nghiệm.

Những kết quả đạt được là nền tảng quan trọng để Việt Nam tiếp tục tiến gần hơn tới mục tiêu chấm dứt dịch bệnh AIDS vào năm 2030. Tuy nhiên, đây không chỉ là nhiệm vụ riêng của ngành Y tế mà cần sự chung tay, phối hợp và trách nhiệm của toàn xã hội. Trong đó, cộng đồng giữ vai trò đặc biệt quan trọng, không chỉ trong việc lan tỏa kiến thức, nâng cao nhận thức mà còn trực tiếp tham gia triển khai các hoạt động truyền thông, tư vấn, dự phòng và hỗ trợ người nhiễm HIV tiếp cận dịch vụ chăm sóc, điều trị. Phát huy sức mạnh cộng đồng, xóa bỏ kỳ thị và bảo đảm quyền tiếp cận dịch vụ y tế bình đẳng chính là những yếu tố then chốt để hiện thực hóa mục tiêu không ai bị bỏ lại phía sau.

Lan tỏa tri thức, nâng cao trách nhiệm cộng đồng trong phòng, chống HIV/AIDS

Trong công tác phòng, chống HIV/AIDS, cộng đồng giữ vai trò quan trọng trong việc nâng cao nhận thức, thay đổi hành vi và tạo dựng môi trường sống an toàn, bình đẳng, không kỳ thị. Đối với Trường Đại học Y Dược Thái Bình, hoạt động giáo dục, truyền thông về HIV/AIDS không chỉ góp phần trang bị kiến thức y học cho viên chức, người lao động, học viên và sinh viên mà còn bồi dưỡng tinh thần trách nhiệm xã hội, y đức và ý thức phục vụ cộng đồng cho các thế hệ nhân lực y tế tương lai.

Đặc biệt, sinh viên các ngành khoa học sức khỏe là lực lượng có nhiều lợi thế trong việc tiếp nhận, cập nhật và lan tỏa những kiến thức khoa học về HIV/AIDS. Thông qua hoạt động học tập, nghiên cứu, thực hành lâm sàng và các chương trình truyền thông giáo dục sức khỏe, những thông tin chính xác về đường lây truyền, biện pháp dự phòng, xét nghiệm và hiệu quả điều trị HIV có thể được phổ biến rộng rãi, góp phần nâng cao hiểu biết và từng bước thay đổi nhận thức, hành vi của cộng đồng.

Bên cạnh kiến thức chuyên môn, tinh thần nhân ái, sự tôn trọng và thái độ không kỳ thị, phân biệt đối xử với người nhiễm HIV là những giá trị quan trọng trong văn hóa ứng xử của người cán bộ y tế. Một môi trường xã hội cởi mở, thấu hiểu và tôn trọng quyền riêng tư sẽ góp phần xóa bỏ rào cản tâm lý, tạo điều kiện để người nhiễm HIV tiếp cận các dịch vụ dự phòng, xét nghiệm, điều trị và chăm sóc sức khỏe một cách bình đẳng.

Hưởng ứng Tháng hành động quốc gia phòng, chống HIV/AIDS năm 2026, tinh thần đoàn kết, trách nhiệm và sự tham gia của mỗi cá nhân, tổ chức, đặc biệt là các cơ sở đào tạo nhân lực y tế, tiếp tục khẳng định vai trò nền tảng của cộng đồng trong kiểm soát dịch bệnh. Lan tỏa tri thức, nâng cao nhận thức, xóa bỏ kỳ thị và bảo đảm quyền tiếp cận dịch vụ y tế bình đẳng chính là những đóng góp thiết thực, góp phần hiện thực hóa mục tiêu chấm dứt dịch bệnh AIDS vào năm 2030, vì một cộng đồng khỏe mạnh và không ai bị bỏ lại phía sau.